ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑ: Η ΤΑΣΗ ΑΥΞΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΩ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΑΝΑΛΟΓΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ, ΟΜΩΣ...

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ – ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ 

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ, ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ 

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΩ-ΝΙΣΥΡΟΥ

* Καθηγήτρια  Ε. Ριζά- Επιδημιολόγος- Υγιεινολόγος ΕΔΙΠ  ΕΚΠΑ

* Α. Σταμουλόπουλος Βιοστατιστικός

* Ε. Καρανίκα, Αναισθησιολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Πόνου ΓΝΚΥΚΩ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η πρόοδος της ιατρικής και των επιστημών υγείας τις τελευταίες δεκαετίες έχει αυξήσει σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης αλλά και την ποιότητα ζωής στην Ευρώπη. Ο καρκίνος παραμένει μια νόσος η οποία επηρεάζει μεγάλος μέρος του πληθυσμού και τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κατατάσσουν τον καρκίνο ως τη δεύτερη πιο θανατηφόρα νόσο στον κόσμο μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Υπολογίζεται ότι 1 στους 6 θανάτους παγκοσμίως οφείλεται σε κάποια μορφή καρκίνου. Στους άνδρες οι συχνότερα εμφανιζόμενες μορφές είναι ο καρκίνος του πνεύμονα, ο καρκίνος του προστάτη, ο καρκίνος του στομάχου και ο καρκίνος του ήπατος, ενώ στις γυναίκες οι συχνότερες μορφές καρκίνου που καταγράφονται είναι ο καρκίνος του μαστού, ο καρκίνος του παχέος εντέρου, ο καρκίνος του πνεύμονα, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας και ο καρκίνος του θυρεοειδούς (https://www.who.int/health-topics/cancer#tab=tab_1) .

Στην Ευρώπη των 27 Κρατών Μελών τα στοιχεία δείχνουν άνοδο των νέων περιπτώσεων καρκίνου και υπολογίζεται ότι το έτος 2020 22.3 εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών (σε σύνολο 447 εκατομμυρίων πληθυσμού) είχαν τουλάχιστον μια φορά στη ζωή τους διαγνωστεί με κάποια μορφή καρκίνου. Στη δεκαετία 2010-2020 καταγράφηκε 3.5% ετήσια αύξηση των ατόμων με καρκίνο, γεγονός που σχετίζεται εν μέρει και με την γήρανση του πληθυσμού, αλλά και με την αυξημένη έκθεση σε πολλούς παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τη νόσο. Ο καρκίνος του μαστού και ο καρκίνος του προστάτη αναλογούν στο 40% των περιπτώσεων καρκίνου στην Ευρώπη, ακολουθεί ο καρκίνος του παχέος εντέρου

Οι προβλέψεις με βάση τα στοιχεία αυτά για τα επόμενα χρόνια στην Ευρώπη είναι δυσοίωνες. Αναμένεται 18% αύξηση των διαγνώσεων νέων περιπτώσεων καρκίνου και 24% αύξηση των θανάτων από καρκίνο μέχρι το 2040.https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-news-and-updates/cancer-burden-1-20-europeans-has-faced-cancer-diagnosis-their-lifetime-2024-01-31_en).

Η αύξηση του επιπολασμού του καρκίνου έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των ατόμων που διαγινώσκονται με καρκίνο, στις οικογένειες και τους φροντιστές τους αλλά και στους επαγγελματίες υγείας και στα συστήματα υγείας, δημιουργώντας τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.

ΜΕΛΕΤΗ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΩΝ ΣΤΗΝ  ΚΩ

Στην Ελλάδα, η συλλογή δεδομένων για τις νέες περιπτώσεις καρκίνου σε εθνικό επίπεδο γίνεται αποσπασματικά με αποτέλεσμα να υπάρχουν ελλείψεις στην πληρότητα των στοιχείων, γεγονός που δυσκολεύει την αποτύπωση της κατάστασης στη χώρα.

Στο πλαίσιο αυτό έγινε προσπάθεια αποτύπωσης δείγματος των διαγνωσμένων περιπτώσεων καρκίνου στον πληθυσμό της επαρχίας Κω-Νισύρου βάσει των καταγεγραμμένων πληροφοριών ιατρικών αρχείων στις διαθέσιμες πηγές του Γενικού Νοσοκομείου Κω για το χρονικό διάστημα 2023-2024. Ο στόχος της μελέτης ήταν αναδείξει τα δημογραφικά και επιδημιολογικά χαρακτηριστικά των διαγνωσμένων περιστατικών καρκίνου στην Επαρχία Κω-Νισύρου που καταγράφονται στο νοσοκομείο ανά κατηγορία εντόπισης της νόσου και να γίνει προσπάθεια για διαχρονική σύγκριση, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Καταπολέμηση του Καρκίνου (Europe’sBeatingCancerPlan).

Η καταγραφή έγινε με τη χρήση φόρμας καταγραφής η οποία συντάχθηκε ειδικά για την συγκεκριμένη μελέτη στο Γενικό Νοσοκομείο Κω. Η συμπλήρωση της φόρμας έγινε από το προσωπικό του νοσοκομείου με τον συντονισμό της υπεύθυνης του Ιατρείου Πόνου Δρ Έλλης Καρανίκα  Διευθύντριας του Αναισθησιολογικού τμήματος του ΓΝΚΥΚΩ. Το Ιατρείο αποτελεί το πρώτο Ιατρείο Πόνου που λειτούργησε εθελοντικά σε Δημόσιο Νοσοκομείο της Νησιωτικής Ελλάδας και συμβάλλει δυναμικά επί δεκαετίες, στην αντιμετώπιση  πόνου, νοσηλευομένων και εξωτερικών  ασθενών με καρκίνο, προκειμένου να είναι τα άτομα αυτά λειτουργικά. Τα τελευταία χρόνια,  έχει αναλάβει εθελοντικά, τις χημειοθε ραπείες των ασθενών που δεν επιθυμούν να μετακινηθούν.

Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στην παρούσα μελέτη προέρχονται από τους ιατρικούς φακέλους των ασθενών στο Γενικό Νοσοκομείο Κω, με ενυπόγραφη συναίνεση τους, καταχωρήθηκαν σε αρχείο excel και η στατιστική επεξεργασία έγινε από μέλη του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο αρχείο excel η διαχείριση των δεδομένων έγινε ανώνυμα με τη χρήση κωδικοποίησης ώστε να μην είναι δυνατή η ταυτοποίηση των περιστατικών. Καταγράφηκαν στοιχεία για παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με τον καρκίνο, όπως η ύπαρξη άλλων νοσημάτων πλην της διάγνωσης του καρκίνου, στοιχεία καπνιστικής συνήθειας, κατανάλωση οινοπνεύματος και οικογενειακό ιστορικό καρκίνου. Συμπληρωματικά καταγράφηκαν στοιχεία αναφορικά με την χρονική αλληλουχία γεγονότων μετά την διάγνωση του καρκίνου όπως ιστοπαθολογική διάγνωση, τύπος θεραπείας (χειρουργική, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία, ανακουφιστική φροντίδα κ.α.), αποτέλεσμα θεραπείας, ανεπιθύμητες ενέργειες, στοιχεία υποτροπής ή μετάστασης.

Εντός του συγκεκριμένου διαστήματος περισσότερα από 100 περιστατικά εξυπηρετήθηκαν στο τοπικό νοσοκομείο, από τα οποία στο δείγμα μελέτης συμπεριελήφθησαν τα 81 (44  άνδρες και 37  γυναίκες ) που είχαν πληρέστερα στοιχεία, παρότι  σε κάποια  περιστατικά  υπήρχαν καταχωρημένα ελλιπή δεδομένα κι εγινε περιγραφική ανάλυση. Το δείγμα είχε διάμεση ηλικία τα 64 έτη και οι εντοπίσεις καρκίνου των καταγεγραμμένων περιστατικών είναι 17 περιπτώσεις καρκίνου του μαστού (21.2% του δείγματος), 14 περιστατικά καρκίνου του πνεύμονα (17.5% του δείγματος) και 12 περιστατικά καρκίνου του παχέος εντέρου (15% του δείγματος). Οι εντοπίσεις στα υπόλοιπα περιστατικά ήταν 5 περιπτώσεις καρκίνου στομάχου, 5 περιπτώσεις λεμφώματος, 4 περιστατικά μελανώματος, 4 περιστατικά καρκίνου του ορθού και 16 μεμονωμένα περιστατικά διαφόρων εντοπίσεων (20% του συνολικού δείγματος).

 Συνολικά 35 ασθενείς του δείγματος είχαν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου (44.9%), 33 ασθενείς ήταν πρώην καπνιστές (42.3%) και 12 ασθενείς ήταν καπνιστές (15.4%). Η χειρουργική αντιμετώπιση ήταν η επιλογή θεραπείας για 31 ασθενείς (41.3%) με δεύτερη σε συχνότητα την χημειοθεραπεία σε 26 ασθενείς (34.7%). Ο διάμεσος χρόνος από την πρώτη ιστοπαθολογική διάγνωση μέχρι τη θεραπεία ήταν 17 ημέρες.

Έγινε περιγραφική ανάλυση ξεχωριστά για τους 2 συχνότερους τύπους καρκίνου του δείγματος, του μαστού και του πνεύμονα.

Συνολικά 17 άτομα στο δείγμα είχαν διάγνωση καρκίνου του μαστού με διάμεση ηλικία τα 53 έτη. Επτά από τις γυναίκες είχαν οικογενειακό ιστορικό διάγνωσης καρκίνου και οι περισσότερες γυναίκες ήταν μη καπνίστριες (62.5% του δείγματος). Η χειρουργική θεραπεία ήταν η επιλογή για το 50% του δείγματος και η χημειοθεραπεία ήταν η δεύτερη επιλογή (31.2% του δείγματος) με το διάμεσο χρόνο μεταξύ πρώτης ιστοπαθολογικής διάγνωσης και της έναρξης της θεραπείας τις 32 ημέρες.

Διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα είχαν 14 άτομα στο δείγμα, 9 άνδρες και 5 γυναίκες με διάμεση ηλικία τα 68 έτη.Οκτώ άτομα είχαν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου και 10 άτομα ήταν πρώην καπνιστές (71.4%). Οι ασθενείς υπεβλήθησαν σε χημειοθεραπεία ή σε ακτινοθεραπεία (74%) και σε 3 ασθενείς η επιλογή θεραπείας ήταν η χειρουργική. Ο διάμεσος χρόνος μεταξύ της πρώτης ιστοπαθολογικής διάγνωσης και της θεραπείας ήταν 19 ημέρες.

Λόγω του μικρού μεγέθους του δείγματος και της έλλειψης λεπτομερών πληροφοριών,  η ανάλυση συσχετίσεων δεν ήταν δυνατό να δώσει στατιστικά αξιόπιστα ευρήματα.Η εικόνα του δείγματος για τις 2 αυτές μορφές καρκίνου συμφωνεί με τα αναμενόμενα στοιχεία από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ενημέρωσης για τον Καρκίνο ως προς την ηλικία εμφάνισης και ως προς την επιλογή θεραπείας.

Έγινε προσπάθεια να γίνει μια αδρή σύγκριση μεταξύ των περιστατικών καρκίνου του μαστού, καρκίνου του πνεύμονα και καρκίνου του παχέος εντέρου, τα οποία αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των καταγεγραμμένων περιστατικών του δείγματος με τα αναμενόμενα για την περιοχή Κω-Νισύρου με βάση τον πληθυσμό της Ελλάδας.Για τον υπολογισμό των αναμενόμενων περιστατικών για κάθε μια από τις 3 αυτές μορφές καρκίνου χρησιμοποιήθηκαν τα στοιχεία που αναφέρονται κατ’ εκτίμηση για την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Ενημέρωσης για τον καρκίνο (ECIS) της ΕΕ (OECD (2023),Προφίλ χωρών για τον καρκίνο: Ελλάδα 2023, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/531f1129-el.).

Έγινε υπολογισμός της νοσηρότητας ανά τύπο καρκίνου προσαρμοσμένο για το φύλο (καρκίνος πνεύμονα και καρκίνος παχέος εντέρου) και για τον καρκίνο του μαστού απ΄ όπου δεν προέκυψε ένδειξη ότι υπάρχει αύξηση στον αναμενόμενο αριθμό των περιστατικών στην επαρχία Κω-Νισύρου- με βάση στοιχεία του Γενικού Νοσοκομείου Κω - σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα (p>0.05). Ίσως ο καρκίνος του μαστού δίνει μια τάση αυξημένης νοσηρότητας (p=0.09), αλλά στη φάση αυτή κάτι τέτοιο δεν μπορεί να τεκμηριωθεί ακόμη. Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι στο αρχείο των περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Κω δεν περιλαμβάνονται περιστατικά καρκίνου του προστάτη όπως θα αναμενόταν με βάση τις στατιστικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την συχνότητα αυτού του τύπου καρκίνου, πιθανότατα λόγω  μη νοσηλείας στο νοσοκομείο στο συγκεκριμένο διάστημα του δείγματος και την ταχεία  μετακίνηση εκτός Κω .

Συμπερασματικά

Η συνολική εικόνα των περιστατικών καρκίνου που συμπεριλαμβάνεται στο δείγμα, με βάση την περιγραφική ανάλυση, δεν υποδεικνύει την επίδραση κάποιου συγκεκριμένου παράγοντα κινδύνου στον πληθυσμό που αναφέρεται στο Γενικό Νοσοκομείο Κω.

Προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιοποίηση του υλικού που συλλέγεται στο Γενικό Νοσοκομείο Κω είναι αναγκαία η συνέχιση συστηματικής καταγραφής των νέων διαγνώσεων, η ολοκληρωμένη συμπλήρωση του ιστορικού των θεραπευτικών παρεμβάσεων καθώς και η ακριβής συμπλήρωση του μεσοδιαστήματος μεταξύ της πρώτης επιβεβαιωμένης διάγνωσης και της έναρξης της θεραπείας. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να συντονιστεί η συστηματική και πλήρης καταγραφή των περιστατικών καρκίνου στο Γενικό Νοσοκομείο Κω προκειμένου να ενισχυθεί το δείγμα σε αριθμό και σε μεταβλητές ώστε να καταστεί δυνατή η ενδελεχής στατιστική ανάλυση και να διαπιστωθεί η ύπαρξη διαχρονικών τάσεων στον επιπολασμό διαφόρων μορφών καρκίνου στην επαρχία Κω-Νισύρου. Η δραστηριότητα αυτή προφανώς συνδέεται με πολλές πρακτικές δυσκολίες οι οποίες κατά βάση προκύπτουν από την αποσπασματική λειτουργία του Εθνικού Αρχείου Καταγραφής Νεοπλασιών η οποία έχει σαν συνέπεια την αδυναμία εντοπισμού όλων των περιστατικών που προέρχονται από την επαρχία Κω-Νισύρου.

Με την  πρόσφατη υπουργική εξαγγελία αναφορικά με την έναρξη  εφαρμογής   Εθνικού Μητρώου Καρκινοπαθών, αναμένεται ακριβέστερη συγκριτική αξιολόγηση. Σε κάθε περίπτωση βέβαια, πρέπει να ενισχυθούν οι παρεμβάσεις πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης (προσυμπτωματικός έλεγχος) ώστε να μειωθεί ο αριθμός των νέων διαγνώσεων καρκίνου.

Σημείωση της κας Έλλης Καρανίκα:

«Θα ήθελα να ευχαριστήσω  δημοσίως  την Γραμματέα του ΓΝΚΥΚΩ κ. Νέζη Ρεϊση, για την πολύτιμη βοήθειά της στην  συγκέντρωση των στοιχείων καθώς και το Νοσηλευτικό Προσωπικό της Παθολογικής Κλινικής  για την καθημερινή  προσφορά του στην νοσηλεία  των καρκινοπαθών υπό την άρτια επίβλεψη της Προϊσταμένης του. Να σημειωθεί ότι τα  διαθέσιμα στοιχεία του δείγματος, έχουν σταλεί από την υπογράφουσα και  σε ερευνήτρια του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών «Δημόκριτος» για τυχόν επιπλέον επισημάνσεις, με την συμβολή προγράμματος Τεχνητής Νοσημοσύνης (Α.Ι.)».

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΩ-ΝΙΣΥΡΟΥ 

Ε. Ριζά-Επιδημιολόγος- Υγιεινολόγος ΕΔΙΠ &  Α. Σταμουλόπουλος Βιοστατιστικός 

ΠΙΝΑΚΕΣ  ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ