Συναγερμός για τις Natura: «Ασκός του Αιόλου» η προτεινόμενη πολεοδόμηση ειδικών ζωνών

• Ευρύ κύμα αντιδράσεων από πολεοδόμους, περιβαλλοντικές οργανώσεις, πολίτες και δήμους για τη ρύθμιση του ΥΠΕΝ που επιτρέπει πολεοδόμηση στη Ζώνη Δ των περιοχών Natura
• O πυρήνας του δικτύου Natura είναι η προστασία της φύσης — όχι η οικιστική ανάπτυξη, ακόμη και όταν αυτή παρουσιάζεται ως βιώσιμη ή με «πράσινο» αποτύπωμα

Γράφαμε σε προηγούμενο φύλλο ότι, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθεί με νέες ρυθμίσεις, την πολεοδόμηση σε ευαίσθητες περιοχές που εφάπτονται σχεδίων πόλεων ή ορίων οικισμών, δηλαδή, περιοχές Natura.

Το θέμα είναι ιδιαιτέρως σοβαρό και ως εκ τούτου, έχει προκαλέσει αντιδράσεις τόσο από την επιστημονική κοινότητα όσο και από την περιβαλλοντική.

Αναλυτικό το ρεπορτάζ της Μάχης Τράτσα στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο», το οποίο παραθέτουμε:

Φόβοι για ντόμινο πολεοδομήσεων στις Natura

Σφοδρές αντιδράσεις της επιστημονικής και περιβαλλοντικής κοινότητας, αλλά και της κοινωνίας των πολιτών, πυροδοτεί το άρθρο 98 του νομοσχεδίου του ΥΠΕΝ για τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας για τη χρήση και την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, με αιχμή τη δυνατότητα πολεοδόμησης εντός περιοχών Natura. Οι επικριτές κάνουν λόγο για μια ρύθμιση «πολλαπλώς προβληματική», που «ανοίγει τον ασκό του Αιόλου για την υποβάθμιση προστατευόμενων περιοχών υπό τον μανδύα του πολεοδομικού σχεδιασμού». Υπενθυμίζουν ότι ο πυρήνας του δικτύου Natura είναι η προστασία της φύσης — όχι η οικιστική ανάπτυξη, ακόμη και όταν αυτή παρουσιάζεται ως βιώσιμη ή με «πράσινο» αποτύπωμα.

Σε κοινό τόνο, φορείς και οργανώσεις καλούν το ΥΠΕΝ να αποσύρει τη συγκεκριμένη ρύθμιση και να ανοίξει ουσιαστικό διάλογο με την επιστημονική κοινότητα. Προειδοποιούν ότι, σε μια περίοδο κλιματικής κρίσης και κατάρρευσης της βιοποικιλότητας, η εμμονή σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται στην κτηματαγορά και τον τουρισμό κινείται στον αντίποδα των ευρωπαϊκών κατευθύνσεων για την αποκατάσταση της φύσης.

Ειδικότερα, 12 περιβαλλοντικές οργανώσεις (Αnima, Αρκτούρος, Αρχέλων, Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογικη Εταιρεία, Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών, Καλλιστώ, iSea, Medasset, MedINA και WWF Ελλάς) αντιδρούν στην πολεοδόμηση περιοχών Natura και ειδικότερα της Ζώνης Δ (Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων) γιατί θεωρούν ότι υπονομεύει τον βασικό στόχο προστασίας της φύσης. Όπως επισημαίνουν οι συγκεκριμένες ζώνες δεν έχουν σχεδιαστεί για εκτεταμένη δόμηση και η προτεινόμενη επέκταση οικισμών μπορεί να οδηγήσει σε κατακερματισμό οικοσυστημάτων και απώλεια βιοποικιλότητας.

Πιο βαριά η πολεοδόμηση από την εκτός σχεδίου δόμηση

Επιπλέον, η απαίτηση συμβατότητας με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) κρίνεται ως προσχηματική, καθώς αυτές δεν έχουν εξετάσει πολεοδομικές επιπτώσεις. Επιπλέον, όπως επισημαίνει το WWF, οι ΕΠΜ εκπονήθηκαν πριν τα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και άρα δεν αξιολογούν τις πρόσφατες προτάσεις επεκτάσεων. Η «συμβατότητα» επομένως αποτελεί κενό γράμμα. Επιπροσθέτως, η υποτιθέμενη συνάφεια μέσω χρήσεων γης κρίνεται ως παραπλανητική. Όπως εξηγούν, οι ΕΠΜ αφορούν εξωαστικό χώρο στον οποίο έως σήμερα διεξάγεται κατά κύριο λόγο εκτός σχεδίου δόμηση, ενώ η πολεοδόμηση συνεπάγεται πολλαπλάσιες πιέσεις (πυκνότητες, υποδομές, κυκλοφορία, σωρευτικές επιπτώσεις).

Οι οργανώσεις ανησυχούν ότι ανοίγει ο δρόμος για νομιμοποίηση αυθαιρέτων και πιέσεις για περαιτέρω ανάπτυξη. Συνολικά, ζητούν αυστηρότερη προστασία, σαφή τεκμηρίωση και περιορισμό επεμβάσεων μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις δημοσίου συμφέροντος. Παράλληλα, η οριζόντια επιτρεπόμενη άσκηση δραστηριοτήτων δημιουργεί κινδύνους ακόμη και για αυστηρά προστατευόμενες ζώνες.

Αυθαίρετο το όριο 20% στην πολεοδόμηση

Όσο για το ανώτατο όριο 20% των συγκεκριμένων ζωνών Natura που προτείνεται από το ΥΠΕΝ για πολεοδόμηση θεωρείται από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις αυθαίρετο και ενδέχεται να επιτρέψει σημαντική αλλοίωση του φυσικού χώρου. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) για τον οποίο το όριο του 20% για πολεοδόμηση θεωρείται αυθαίρετο και δυνητικά επικίνδυνο, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε εκτεταμένες αναπτύξεις μεγάλης κλίμακας.

«Ο ποσοτικός προσδιορισμός, που προβλέπει ότι η οικιστική περιοχή προς πολεοδόμηση μπορεί να φτάνει ως το κολοσσιαίο 20% της συνολικής έκτασης μιας ζώνης βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων, διαφαίνεται ότι μπορεί να καταλήξει σε εντατικές οικιστικές και τουριστικές αναπτύξεις είτε συμβατικής είτε ιδιωτικής πολεοδόμησης και νέων οργανωμένων υποδοχέων δραστηριοτήτων εντός των προστατευόμενων περιοχών», επισημαίνουν οι πολεοδόμοι.

Η ρύθμιση εξυπηρετεί τουριστική και οικιστική εκμετάλλευση

Ο ΣΕΠΟΧ τονίζει ότι ο βασικός σκοπός του δικτύου Natura 2000 είναι η διατήρηση της φύσης και όχι η οικιστική ανάπτυξη και υποστηρίζει ότι η ρύθμιση εξυπηρετεί πιέσεις για τουριστική και οικιστική εκμετάλλευση, αντί να περιορίζει την εκτός σχεδίου δόμηση, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις ήδη ευαίσθητες περιοχές.

Οι πολεοδόμοι υπογραμμίζουν ότι η πολεοδόμηση συνεπάγεται εντατικοποίηση της χρήσης γης, με αυξημένη πυκνότητα και συντελεστές δόμησης, γεγονός που αλλοιώνει τον χαρακτήρα των προστατευόμενων περιοχών αλλά και των γειτονικών οικισμών. Όπως αναφέρουν, η ρύθμιση δεν προάγει την ορθολογική οργάνωση του χώρου, αλλά δημιουργεί έναν «διπλό κίνδυνο»: αφενός ενισχύει τη δόμηση εντός Natura και αφετέρου επιβαρύνει την περιφέρεια των οικισμών.

Παράλληλα, ασκείται κριτική στην έλλειψη συντονισμού μεταξύ πολεοδομικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού. Η καθυστέρηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών και των σχετικών προεδρικών διαταγμάτων δημιουργεί αντιφάσεις και αβεβαιότητα.

Ο ΣΕΠΟΧ θεωρεί επίσης ασαφές το πώς θα προσδιοριστούν νέες οικιστικές ζώνες μέσα σε περιοχές που από τη φύση τους δεν είναι οικιστικές, ενώ αμφισβητεί τη συμβατότητα των προτεινόμενων ρυθμίσεων με τις υπάρχουσες μελέτες, οι οποίες δεν έχουν εξετάσει τέτοιες παρεμβάσεις (με ελάχιστες ίσως εξαιρέσεις). Τελικά, προειδοποιεί για σοβαρές και ανεξέλεγκτες συνέπειες, ζητώντας την απόσυρση της διάταξης και ουσιαστικό διάλογο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κλιματικής κρίσης και απώλειας βιοποικιλότητας.

Απειλή για περιοχές με υψηλές πιέσεις όπως Αττική και νησιά

Έντονη κριτική στην προτεινόμενη τροποποίηση του άρθρου 98 ασκεί και η δεξαμενή σκέψης Green Tank, υποστηρίζοντας ότι η δυνατότητα πολεοδόμησης σε ζώνες βιώσιμης διαχείρισης εντός περιοχών Natura 2000 είναι ιδιαίτερα προβληματική και πρέπει να αποσυρθεί. Αν και αναγνωρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει ανάγκη περιορισμένων επεκτάσεων της οικιστικής ζώνης, τονίζει ότι η γενικευμένη και οριζόντια εφαρμογή της ρύθμισης μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση, ιδίως σε περιοχές με ήδη υψηλές πιέσεις όπως αν εφαρμοστεί σε περιοχές γύρω από μεγάλα αστικά κέντρα (π.χ. Αττική / Υμηττός) ή νησιά στα οποία οι δραστηριότητες έχουν υπερβεί τη φέρουσα ικανότητα τους.

Κίνδυνος αποχαρακτηρισμού περιοχών

Η πρόταση του ΥΠΕΝ θεωρείται ότι αποδυναμώνει το καθεστώς προστασίας, οδηγώντας ουσιαστικά σε αποχαρακτηρισμό εκτάσεων και μετατροπή τους από περιοχές προστασίας σε περιοχές προς ανάπτυξη. Αυτό, σύμφωνα με το Green Tank, αντίκειται τόσο στην αρχή της μη υποβάθμισης όσο και στην ευρωπαϊκή νομοθεσία για τους οικοτόπους.

Παράλληλα, αυξάνει τις πιέσεις κοντά σε αυστηρά προστατευόμενες ζώνες, μειώνοντας τη συνολική οικολογική τους ασφάλεια. «Αφαιρώντας εκτάσεις από το καθεστώς προστασίας και προσθέτοντας επιβαρυντικές δραστηριότητες, μειώνεται η προστασία που παρέχει η ζώνη βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων για την υπόλοιπη προστατευόμενη περιοχή. Με απλά λόγια, οι πιέσεις και οι απειλές, συμπεριλαμβανομένης της πολεοδόμησης, πλησιάζουν τις πιο αυστηρά προστατευόμενες ζώνες με αποτέλεσμα να χάνεται η «ασφάλεια» που αυτή η ζώνη παρέχει από τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται στον λοιπό χώρο», επισημαίνεται.

Επιπλέον, εκφράζεται ανησυχία ότι δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο για μελλοντικές αλλαγές σε άλλες προστατευόμενες ζώνες και ότι ενδέχεται να υπονομευτούν οι εθνικοί και ευρωπαϊκοί στόχοι για τη βιοποικιλότητα. Το Green Tank προτείνει επίσης την απόσυρση της ρύθμισης και την ενίσχυση του σχεδιασμού βάσει επιστημονικών κριτηρίων και στόχων προστασίας.

Δήμος Σκύρου: Όχι «ρεζέρβα» ανάπτυξης τα νησιά

Τη σαφή αντίθεσή του στο άρθρο 98 εκφράζει και ο δήμαρχος Σκύρου κ. Κυριάκος Αντωνόπουλος, τονίζοντας ότι οι περιοχές Natura 2000 δεν αποτελούν «ρεζέρβα» για ανάπτυξη. Υποστηρίζει ότι η πρόβλεψη πολεοδόμησης έως 20% εισάγει μια επικίνδυνη λογική διαπραγμάτευσης της περιβαλλοντικής προστασίας. Επισημαίνει ότι η φύση δεν λειτουργεί με ποσοστά και ότι ιδιαίτερα τα νησιωτικά οικοσυστήματα είναι εύθραυστα.

Τονίζει πως η αλλαγή χρήσεων γης αλλοιώνει το τοπίο, την οικονομία και την ταυτότητα των τοπικών κοινωνιών και καταλήγει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί σαφή όρια και ισχυρή πολιτική βούληση προστασίας, χωρίς εκπτώσεις. «Η νησιωτικότητα ειδικά δεν είναι απλή γεωγραφική ιδιαιτερότητα! Είναι εύθραυστο σύστημα ισορροπίας! Όταν αλλάζεις το τοπίο, αλλάζεις την οικονομία. Όταν αλλάζεις το τοπίο αλλάζεις τους ανθρώπους, την κοινωνία. Όταν αλλάζεις τη χρήση γης, αλλάζεις την ταυτότητα. Και η πολιτεία οφείλει να είναι ξεκάθαρη ότι οι περιοχές Natura είναι γραμμή άμυνας και προστασίας όχι διαπραγματευτικό εργαλείο», σημειώνει ο δήμαρχος.

Επιφυλάξεις και από τους μηχανικούς των πολεοδομιών

Επιφυλάξεις για το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ εκφράζει και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ), εστιάζοντας ιδιαίτερα στο άρθρο 98. Όπως επισημαίνει, εισάγεται για πρώτη φορά η δυνατότητα πολεοδομικού σχεδιασμού σε τμήματα των περιοχών Natura 2000, ειδικά στις ζώνες βιώσιμης διαχείρισης.

Σχολιάζοντας την δυνατότητα επεκτάσεις οικισμών έως 20% σε ζώνες Δ Natura που δίνεται από τη ρύθμιση, υπό προϋποθέσεις, οι μηχανικοί υπογραμμίζουν ότι αυτό θα αλλάξει συνολικά τη χρήση γης και θα επηρεάσει την τοπική οικονομία και τις επενδύσεις.

Παράλληλα, η Ομοσπονδία ασκεί κριτική και σε άλλες διατάξεις, όπως στην παράταση ρυθμίσεων που επιτρέπουν νομιμοποίηση δραστηριοτήτων σε δασικές εκτάσεις, εκφράζοντας ανησυχία για περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Συνολικά, ζητά την απόσυρση των προβλέψεων και την επανεξέτασή τους μέσα από ουσιαστικό διάλογο με τους αρμόδιους φορείς.

ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ