Βόμβες στα θεμέλια της τουριστικής μονοκαλλιέργειας

Η βαριά σκιά του πολέμου πάνω από την ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας, καθώς στο δυσμενές σενάριο, οι απώλειες μπορεί να φτάσουν τα 8 δισ. ευρώ.

Η πιθανότητα μιας παρατεταμένης πολεμικής σύρραξης μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν αποτελεί το σενάριο που προκαλεί τρόμο για το ελληνικό καλοκαίρι. Αν εξελιχθεί σε μακροχρόνια κρίση στη Μέση Ανατολή, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στις αγορές ενέργειας ή τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Ένας από τους πρώτους τομείς που θα δεχτούν ισχυρές πιέσεις είναι ο παγκόσμιος τουρισμός και ειδικά της Μεσογείου. Για την Ελλάδα ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας και οποιαδήποτε διαταραχή στις διεθνείς ταξιδιωτικές ροές μπορεί να μετατραπεί σε ευρύτερο μακροοικονομικό σοκ.

Τα τελευταία χρόνια ο ελληνικός τουρισμός βρίσκεται σε τροχιά ιστορικών ρεκόρ, που αφορούν όμως τις αφίξεις και τα έσοδα που φουσκώνουν λόγω της αισχροκέρδειας. Το 2025 αποτέλεσε χρονιά-ρεκόρ σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), με τα συνολικά ταξιδιωτικά έσοδα να φτάνουν περίπου τα 23,6 δισ. ευρώ και τις διεθνείς αφίξεις να προσεγγίζουν τα 38 εκατομμύρια επισκέπτες. Ωστόσο η ελληνική οικονομία παραμένει ιδιαίτερα εξαρτημένη από τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού και μάλιστα του τουρισμού των tour operators που διακινούν περίπου το 75% των εισερχόμενων τουριστών. Η άμεση συμβολή του κλάδου στο ΑΕΠ υπολογίζεται περίπου στο 13%, ενώ αν συνυπολογιστούν οι έμμεσες δραστηριότητες –εστίαση, μεταφορές, λιανεμπόριο, κατασκευές– η συνολική συμβολή μπορεί να φτάσει ακόμη και το 30% της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας. Παράλληλα ο τουρισμός αποτελεί βασική πηγή εισροής ξένου συναλλάγματος. Περίπου το 84% των τουριστικών εσόδων προέρχεται από εισερχόμενο τουρισμό, γεγονός που σημαίνει ότι ο κλάδος λειτουργεί ουσιαστικά ως ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς τομείς της οικονομίας.

Ενέργεια και αερομεταφορές

Σε περίπτωση πολεμικής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή η πρώτη επίπτωση αναμένεται να εμφανιστεί στην αγορά ενέργειας. Η περιοχή του Περσικού Κόλπου είναι κρίσιμη για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και οποιαδήποτε απειλή για τη ναυσιπλοΐα ή τις εξαγωγές ενέργειας μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανατιμήσεις.

Για την τουριστική βιομηχανία αυτό έχει άμεσες συνέπειες. Το κόστος καυσίμων αποτελεί περίπου το ένα τρίτο των λειτουργικών δαπανών των αεροπορικών εταιρειών. Μια σημαντική άνοδος της τιμής του πετρελαίου μεταφράζεται σε ακριβότερα αεροπορικά εισιτήρια. Όταν μιλάμε για την Ευρώπη που κλυδωνίζεται από την ύφεση, τότε εύκολα καταλαβαίνουμε ότι οι τουρίστες είτε θα αναζητήσουν φτηνότερους προορισμούς είτε θα μειώσουν τις ημέρες παραμονής τους.

Ο ρόλος των tour operators

Οι μεγάλοι οργανωτές ταξιδιών έχουν σημαντική παρουσία στον ελληνικό τουρισμό σε τέτοιο βαθμό που εν πολλοίς θεωρείται «καρκίνωμα». Συνολικά εκτιμάται ότι οι tour operators μετακινούν περίπου το 75% του εισερχόμενου τουρισμού προς την Ελλάδα.

Περίπου 4 εκατομμύρια τουρίστες ετησίως έρχονται στην Ελλάδα μέσω της TUI, η οποία διαχειρίζεται περίπου 50 ιδιόκτητα ή συνεργαζόμενα ξενοδοχεία στη χώρα και εκτελεί 180 εβδομαδιαίες πτήσεις προς ελληνικά νησιά.

Ιστορικά έως και 75% των Δυτικοευρωπαίων τουριστών έρχεται μέσω charter και tour operators.

Μόνο η TUI αντιπροσώπευε περίπου το 29% των αφίξεων από βασικές ευρωπαϊκές αγορές σε ορισμένες περιόδους.

Το βασικό χαρακτηριστικό των tour operators είναι η ευελιξία τους. Σε περίπτωση παρατεταμένης πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή μπορούν να μεταφέρουν σχετικά γρήγορα μέρος των πακέτων τους προς άλλους μεσογειακούς προορισμούς, όπως η Ισπανία.

Το απαισιόδοξο σενάριο

Με βάση οικονομικά μοντέλα εκτίμησης κινδύνου, ένα σενάριο παρατεταμένης πολεμικής έντασης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει αισθητή κάμψη στον ευρωπαϊκό τουρισμό κυρίως λόγω της αύξησης του ενεργειακού κόστους και του κόστους των αεροπορικών εισιτηρίων, αλλά και της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος των Ευρωπαίων ταξιδιωτών.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον η Ελλάδα θα μπορούσε να καταγράψει πτώση στις αφίξεις μεταξύ 5-10% το 2026. Αν σημειωθεί αυτή η μείωση στα έσοδα του 2025, οι απώλειες θα μπορούσαν να φτάσουν μόνο στον τουριστικό κλάδο στη ζώνη του 1-1,5 δισ. ευρώ στο ήπιο σενάριο, που σημαίνει συνολική επίδραση στην πραγματική οικονομία της τάξης των 2-2,5 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα στο μέτριο και πλέον πιθανό σενάριο της πτώσης στο 10%, για τον τουριστικό κλάδο αυτή εκτιμάται στα 2,5 δισ. ευρώ και 4,5 δισ. ευρώ συνολική επίδραση. Στο ακραίο δε σενάριο που η παρατεταμένη σύγκρουση έχει φέρει και πυραυλικό χτύπημα σε Κύπρο ή Κρήτη, η πτώση αναμένεται σε περισσότερο από 20%, δηλαδή σημαίνει μείωση 4,5 δισ. ευρώ στον τουριστικό κλάδο και συνολική πτώση περίπου 8 δισ. ευρώ.

Επισημαίνεται ότι η πτώση του τουρισμού δεν θα επηρεάσει ομοιόμορφα τη χώρα. Οι περιοχές που βασίζονται περισσότερο στον μαζικό διεθνή τουρισμό είναι και οι πιο ευάλωτες. Ιδιαίτερα εκτεθειμένες θεωρούνται το νότιο Αιγαίο (Κυκλάδες, Δωδεκάνησος), η Κρήτη (έχει και τη βάση των ΗΠΑ στη Σούδα) και τα Ιόνια νησιά.

Κρίσιμο τεστ

Αν η κρίση περιοριστεί χρονικά στις πέντε εβδομάδες όπως έχει εξαγγείλει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο ελληνικός τουρισμός πιθανότατα θα συνεχίσει την ανοδική πορεία του. Αν όμως εξελιχθεί σε μακροχρόνια γεωπολιτική αναμέτρηση, το 2026 με δεδομένο και το κλείσιμο της στρόφιγγας του Ταμείου Ανάκαμψης θα φέρει την ελληνική οικονομία προ του κινδύνου να εισέλθει εκ νέου σε διαδικασίες μνημονίων.

Σε μια οικονομία που ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Πηγή: documentonews.ge

Ρεπορτάζ: Τζώρτζης Ρούσσος