Η αβάσταχτη αλαζονεία της εξουσίας

Εφημερίδα Σταθμός

Διαβάζουμε: «Είναι ωμή, κυνική, διαχρονική, αφορά όλων των λογιών τις εξουσίες, «φύεται» όχι μόνο σε ολοκληρωτικά καθεστώτα αλλά και σε προβληματικές δημοκρατίες σαν τη δική μας και δεν οφείλεται μόνο στο «χάσμα» μεταξύ των εξουσιαστών και των λιγότερο προνομιούχων από τους εξουσιαζόμενους αλλά και στην ανθρώπινη βλακεία που την τροφοδοτεί και η έλλειψη επαφής με την πραγματικότητα (των άλλων).

H αλαζονεία της εξουσίας δεν περιορίζεται στο πολιτικό πεδίο, λαμπρά δείγματα του είδους ανευρίσκονται επίσης στο οικονομικό, το θρησκευτικό και πάει λέγοντας.

«Αν δεν έχουνε ψωμί, ας φάνε παντεσπάνι!». Η περίφημη αυτή ρήση, που αποδίδεται στη Μαρία Αντουανέτα και που της στοίχισε κυριολεκτικά το κεφάλι της, θεωρείται η πιο χαρακτηριστική έκφραση αλαζονείας όλων των εποχών. Νεότερες έρευνες αμφισβητούν ότι η τελευταία βασίλισσα της Γαλλίας είπε πράγματι κάτι τέτοιο για τους ξεσηκωμένους από την ανέχεια υπηκόους της, γεγονός όμως είναι ότι οι εκπρόσωποι των λογής εξουσιών –και όχι μόνο εκείνων που είναι αυταρχικές «με τη βούλα»– έχουν δώσει ανά τους αιώνες ουκ ολίγα ανάλογα δείγματα. 

Ακόμα και στην Γ’ Ελληνική Δημοκρατία, που με όλα τα στραβά της θεωρείται η καλύτερη που είχαμε ποτέ, θα μπορούσε κανείς να συντάξει σωστό ανθολόγιο ρήσεων, αποφάσεων και πρακτικών που αφορούν όλα λίγο-πολύ τα κόμματα τα οποία κυβέρνησαν μέχρι σήμερα. Βεβαίως η αλαζονεία της εξουσίας δεν περιορίζεται στο πολιτικό πεδίο, λαμπρά δείγματα του είδους ανευρίσκονται επίσης στο οικονομικό, στο θρησκευτικό και πάει λέγοντας.

Δεν είναι πάντα, ωστόσο, ή δεν είναι μόνο ζήτημα ενός έρποντος ή καλπάζοντος αυταρχισμού ή μεγαλοϊδεατισμού. Πολλές φορές πρόκειται απλώς για ευθυνοφοβία, για έλλειψη επαφής με την πραγματικότητα, είτε για την ακαταμάχητη ανθρώπινη βλακεία, όπως συνέβαινε, για παράδειγμα, με κάποιες εντελώς ακατανόητες απαγορεύσεις στης πανδημίας τον καιρό.

Με το που έσκασε το πρώτο κύμα καύσωνα, η Περιφέρεια Αττικής αποφάσισε και διέταξε το… κλείσιμο όλων των πάρκων «για λόγους ασφαλείας», με δικαιολογία τον αυξημένο κίνδυνο φωτιάς, ξεσηκώνοντας δικαίως πολλές αντιδράσεις…

Ο πράγματι υπαρκτός κίνδυνος πυρκαγιάς μπορεί εύκολα να αποτραπεί αν αυξηθούν οι φύλακες και οι περιπολίες, αν υπάρχει επίσης σύστημα πυρόσβεσης που να λειτουργεί. Θα ήταν τιμιότερο να δηλώσουν «δεν έχουμε / δεν φροντίσαμε / δεν μας απασχολεί να έχουμε το αναγκαίο προσωπικό» από το να επικαλούνται διάφορες απίθανες δικαιολογίες – ανάμεσά τους τον κίνδυνο θερμοπληξίας, λες κι αυτός είναι μικρότερος στα γυμνά μπετά!».

Πόσα θα μπορούσαμε να γράψουμε και με παραδείγματα τοπικής πολιτικής αλαζονείας… Θα περιοριστούμε στο τι εστί αλαζονεία και με μεγάλη άνεση θα βάλουμε στο «κάδρο» πολλούς…

Η αλαζονεία, λοιπόν, είναι ένα στοιχείο της προσωπικότητας που χαρακτηρίζεται από διογκωμένη αυτοπεποίθηση, υπεροψία, μεγαλομανία και αίσθημα ανωτερότητας. Τα άτομα που εκδηλώνουν αλαζονική συμπεριφορά συνήθως πιστεύουν ότι είναι ανώτερα από τους άλλους και το εκφράζουν με τρόπους που συχνά περιφρονούν, υποτιμούν ή αγνοούν τους γύρω τους. Η στάση αυτή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις κοινωνικές και εργασιακές τους σχέσεις.

Μπορεί δε να εκδηλωθεί με πιο δυσδιάκριτους τρόπους, όπως η συνεχής ανάγκη για αναγνώριση και επιβεβαίωση ή η αδυναμία αποδοχής κριτικής. Ενώ η επιφανειακή συμπεριφορά μπορεί να φαίνεται εντυπωσιακή ή ακόμα και επιβλητική, η πραγματική αιτία της αλαζονικής στάσης συχνά κρύβεται κάτω από την επιφάνεια. Αυτό το ψυχολογικό υπόβαθρο μπορεί να είναι δύσκολο να αναγνωριστεί.

Επιπλέον, η αλαζονεία συχνά χρησιμεύει ως μηχανισμός άμυνας για να καλυφθούν βαθύτερες ανασφάλειες και φόβοι. Τα άτομα που επιδεικνύουν αλαζονική συμπεριφορά μπορεί στην πραγματικότητα να υποφέρουν από χαμηλή αυτοεκτίμηση ή να νιώθουν ανασφάλεια σχετικά με τις ικανότητές τους και τη θέση τους στην κοινωνία. Έτσι η υπερβολική αυτοεξύψωση και η ανάγκη να αποδείξουν την αξία τους στους άλλους, λειτουργεί ως μια προσπάθεια να καλύψουν ή να υπερκεράσουν αυτά τα εσωτερικά συναισθήματα ανασφάλειας σε σημείο που μπορεί να γίνει εμμονή…